CAMİLER VE MESCİTLER
 

BAYBURT ULU CAMİİ : Anadolu Selçuklu Sultanlarından II. Gıyaseddin Mesut (1282-1298) zamanında yaptırıldığı kabul edilen caminin pek çok onarımlar gördüğü bilinmektedir. Son olarak 1967 yılında tümü ile ele alınıp ana plana uygun olarak yaptırılan caminin minaresi, mihrap önü kubbesine geçişi sağlayan mukamash tromplardan bir kaçı ve asıl ibadet alanına açılan iki kapı orijinal yapıdan kalınadır. Caminin kuzey doğusunda bulunan minaresinin kaidesinde geçirdiği son büyük onarımı belgeleyen 1850 tarihli kitabe bulunmaktadır kare kaideli minarenin sekiz yüzlü pabuçluğunda ve yuvarlak gövdesinde geometrik vebitki motifli mozaik çiniler Anadolu Selçuklu çinilerinin ilginç özelliklerini sergiler. Ayrıca caminin son cemaat yerinde beş kitabe mevcut olup, bu kitabelerden mihrabın iki yanında yer alanlar Osmanlıca iki ferman metnidir ve kadıların ça- lışma düzeni ile ilgilidir. Mihrabın hemen üstündeki kitabe Arapça bir kümbet kitabesidir ve 619/1222 ta­rihlidir. Dışta duvar üzerindeki kitabe ise bir medrese kitabesidir, 1293/1820 tarihlidir. Son cemaat yerinin batı duvarındaki kitabe tam okunamamıştır.
 

PULUR (GÖKÇEDERE) FERAHŞAT BEY CAMİİ : Demirözü ilçesine bağlı Pulur (Gökçedere) kasabasında Akkoyunlulardan Korkmaz Beyin oğlu Ferahşat Bey tarafından 1517 M. (923 H.) yılında yaptırıldığı anlaşılmaktadır. Yapı Osmanlı mimarisindeki tek kubbeli cami tipindedir. İki renkli kesme taşlardan özenle yapılmış olan caminin dışarıdan değişik malzeme kullanımı açısından ilk dikkati çeken yerlerinden birisi tuğladan minaresidir. Ferahşat Bey yapılar topluluğunun cami, medrese, han, hamam, imaret ve konuk evinden oluştuğu bilinmektedir. Günümüzde han, imaret ve konuk evinden hiçbir iz kalmamış olup hamam ise harabe durumundadır.

SÜNÜR (ÇAYIRYOLU) KUTLU BEY CAMİİ : Akkoyunluların kurucusu Turali Beyoğlu Fahrettin Kutlu bey tarafından yaptırılan caminin, kapısı üzerindeki kitabeden M.1550 (H.957) yılında onarıldığı anlaşılmaktadır. Caminin minaresi ise M.1676 (H.I087)tarihli bir kitabeye sahiptir. 1548'de İran şahı Tahmasp ordusu ile bu bölgeye hücum ederek etrafı yağma ettikleri gibi rast geldikleri insanları öldürmüşler, bazı cami ve medreseleri yıkmışlardır. Bu arada Kutlu beyin camii'de tahrip edilmiştir. Bu hadiseyi anlatan kitabe, caminin kapısı üzerindedir. Cami ayrıca Kanuni Sultan Süleyman döneminde (1550 yılında) onarım geçirmiştir.

YUKARI HINZEVEREK (ÇATALÇEŞME) CAMİİ : Demirözü ilçesi Çatalçeşme köyünde bulunan caminin üzerinde kitabe mevcut değildir. Ancak Pulur ve sünür'e yakın olması ve taşıdığı özellikleri itibariyle birbirine benzemesi caminin bir Akkoyunlu eseri olduğu kabul edilmektedir. Cami değişik zamanlarda onarım görmüştür.

YAKUTİYE (YENİ) CAMİİ : Bu cami Bayburt Cumhuriyet Caddesi üzerinde, eski Yakutiye Medresesinin bulunduğu alan üzerindedir. Vakıflar Genel Müdürlüğü ve Bayburt halkının yardımlaşması ile 1913-1915 yılları arasında yapılmıştır. Cami ve minaresi tamamen kesme taştan olup, işçiliği taş işleme sanatının güzel örneklerindendir.

ZAHİT EFENDİ CAMİİ : Merkez Zahit Mahallesinde bulunan cami 1514-1515 tarihleri arasında bugün aynı mahalleye ismi verilen Zahit Efendi tarafından yaptırılmıştır. Bir kaç kez onarım gören cami ve minaresi orijinal yapısını muhafaza etmektedir. Evliya Çelebi Bayburt u ziyaretinde bu camiden bahsetmiştir.

PULUR (GÖKÇEDERE) MEDRESESİ : Pulur Camii avlusunda bulunmakta olan ve L şeklinde tek katlı bir yapıdır. Ferahşat Bey tarafından yaptırıldığı sanılan Medrese daha sonra Akkoyunlu soyundan Süleyman Bey tarafından onartılmıştır. Medresenin 1517 yılında biti­rildiği sanılmaktadır. Medresenin girişlerinde Farsça beyitler mevcuttur.

EDESTEN (TAŞHAN) : Bayburt Bedesteni Ulucami yakınında ve çarşı içerisindedir. Ne zamanyapıldığı belli değildir. Geçirdiği bir yangından sonra kitabeleri kaybolmuştur. Bugün depo olarak kullanılan bedesten üç bölümden meydana gelmektedir. Evliya ÇELEBİ XVII. yüzyıl başında Bayburt'u ziyaret ettiğinde bu bedestenden "gayet, süslü ve zarif diye bahsetmektedir.